خلاصه در یک نگاه
- آندوسکوپی تشخیصی بینی در مطب و در حالت نشسته انجام میشود. برش، بخیه و بیهوشی ندارد و معمولاً چند دقیقه طول میکشد.
- حس آن بیشتر فشار، قلقلک و بیحسی است تا درد. قبل از آن اسپری کاهش ورم و بیحسی زده میشود.
- پولیپ، چرک، ورم، تیغه و شاخک، لوزهٔ سوم، توده و جای عمل قبلی در این معاینه دیده میشود.
- آندوسکوپی و سیتی جای هم را نمیگیرند. یکی سطح مخاط را میبیند و دیگری داخل سینوس و استخوان را.
- عوارض معمولاً جزئی و گذراست: بیحسی گلو، کمی خوندماغ، عطسه یا اشک. خونریزی ادامهدار باید گزارش شود.
آندوسکوپی بینی و سینوس یعنی چه؟
وقتی پزشک با چراغ پیشانی و یک وسیلهٔ ساده سوراخ بینی را باز میکند، فقط چند سانتیمتر اول بینی را میبیند: جلوی تیغه و سر شاخک پایینی. بیشتر جاهایی که در سینوزیت، پولیپ و ترشح پشت حلق اهمیت دارند، عمیقترند. دهانهٔ سینوسها زیر شاخک میانی است و پشت بینی، جایی که بینی به حلق میرسد، از جلو اصلاً دیده نمیشود.
آندوسکوپی بینی این مشکل را حل میکند. آندوسکوپ لولهای باریک است که نور را به داخل میبرد و تصویر را به مانیتور میفرستد. پزشک آن را آرام از سوراخ بینی وارد میکند، در طول حفرهٔ بینی جلو میبرد و بخشهای مختلف را از نزدیک و با بزرگنمایی میبیند. به همین معاینه، آندوسکوپی سینوس، آندوسکوپی تشخیصی بینی یا آندوسکوپی بینی و سینوس هم میگویند.

دو نوع آندوسکوپ رایج است. آندوسکوپ سخت، یک لولهٔ فلزی کوتاه و باریک است که تصویر بسیار واضحی میدهد و در بیشتر معاینههای بینی و سینوس به کار میرود. آندوسکوپ نرم یا فیبراپتیک، انعطافپذیر است و میتواند پیچ بخورد. پزشک برای کودکان، بینیهای خیلی تنگ، یا وقتی باید حنجره و گلو هم دیده شود، ممکن است نوع نرم را انتخاب کند.
آندوسکوپی در مطب، عمل جراحی نیست
خیلیها وقتی میشنوند «باید آندوسکوپی شوید» نگران عمل و بیهوشی میشوند. این نگرانی از شباهت دو اسم است. آندوسکوپی تشخیصی در مطب فقط نگاه کردن است: بیمار روی صندلی مینشیند، بیدار است، برشی زده نمیشود و بعد از چند دقیقه به خانه یا سر کار میرود.
جراحی آندوسکوپی سینوس چیز دیگری است. در اتاق عمل و معمولاً با بیهوشی انجام میشود و در آن پولیپ و بافت بیمار برداشته و دهانهٔ سینوسها باز میشود. اسم هر دو آندوسکوپی است، چون جراح هم با همان دوربین داخل بینی را میبیند. شرح کامل جراحی در راهنمای جراحی آندوسکوپی سینوس آمده است.
پس اگر کسی «عوارض آندوسکوپی سینوس» یا «هزینه آندوسکوپی سینوس» را جستجو میکند، اول باید معلوم باشد منظورش کدام است. عوارض و هزینهٔ یک معاینهٔ چندقیقهای با عوارض و هزینهٔ یک عمل در بیمارستان قابل مقایسه نیست.
چه زمانی آندوسکوپی بینی لازم است؟
همهٔ کسانی که سرماخوردگی یا آبریزش چندروزه دارند آندوسکوپی لازم ندارند. این معاینه بیشتر در این شرایط ارزش دارد:
- گرفتگی، ترشح غلیظ یا فشار صورت بیش از دوازده هفته: تشخیص سینوزیت مزمن فقط با شرح حال کامل نمیشود و به دیدن نشانهٔ عینی، مثل چرک، ورم یا پولیپ، در آندوسکوپی یا سیتی نیاز دارد. توضیح بیماری در سینوزیت مزمن است.
- شک به پولیپ بینی: پولیپهای کوچک در عمق بینی با نگاه ساده دیده نمیشوند. آندوسکوپی اندازه و گستردگی آنها را نشان میدهد و پیگیری درمان را ممکن میکند. بیشتر در پولیپ بینی بخوانید.
- کاهش یا از دست رفتن بویایی: آندوسکوپی نشان میدهد راه رسیدن بو به سقف بینی با ورم یا پولیپ بسته شده یا بینی باز است و باید دنبال علت دیگری بود. کاهش بویایی را ببینید.
- ترشح پشت حلق طولانی: پزشک دهانهٔ سینوسها و پشت بینی را میبیند تا معلوم شود ترشح از سینوس میآید یا علت دیگری دارد. شرح کامل در خلط پشت حلق آمده است.
- علامت یکطرفه: گرفتگی یا ترشح یکطرفهٔ طولانی، بهخصوص همراه خون، باید با آندوسکوپ دیده شود تا توده یا پاپیلوم کنار گذاشته شود.
- خوندماغهای مکرر یا از عقب بینی: محل خونریزی یا علت آن در عمق بینی پیدا میشود.
- آبریزش آبکی و شفاف یکطرفه: اگر با خم شدن بیشتر میشود، شک به نشت مایع مغزی نخاعی مطرح است و معاینهٔ دقیق لازم است.
- قبل از تصمیم برای عمل و بعد از عمل: آندوسکوپی کمک میکند تصمیم جراحی دقیقتر گرفته شود و بعد از عمل، روند بهبود، دلمهها و نشانههای اولیهٔ برگشت بیماری پیگیری شود.
- گرفتگی بینی، خروپف یا گوشدرد کودکان: در کودکان بزرگتر که همکاری میکنند، آندوسکوپ نرم میتواند اندازهٔ لوزهٔ سوم و پشت بینی را نشان دهد.
آندوسکوپی سینوس در مطب چطور انجام میشود؟
پیش از معاینه
پزشک اول علائم را میپرسد: از کی، یکطرفه یا دوطرفه، با بو، خون یا ترشح پشت حلق، و آیا عمل قبلی، آسم یا حساسیت وجود دارد. اگر داروی رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، باردار هستید، به داروهای بیحسی حساسیت داشتهاید یا سابقهٔ غش در معاینهها دارید، همینجا بگویید.
بعد داخل هر دو سوراخ بینی اسپری زده میشود. این اسپری معمولاً دو کار میکند: مخاط متورم را جمع میکند تا جای دوربین باز شود، و سطح بینی را بیحس میکند. ممکن است مزهٔ تلخ آن را پشت گلو حس کنید و گلو کمی بیحس شود. چند دقیقه صبر میشود تا اثر کند.
حین معاینه
روی صندلی مینشینید، سرتان به پشتی تکیه دارد و از شما خواسته میشود آرام از دهان نفس بکشید. پزشک آندوسکوپ را در یک سوراخ بینی وارد میکند و معمولاً در چند مسیر جلو میبرد:
- در امتداد کف بینی تا پشت بینی، برای دیدن تیغه، شاخک پایینی، پشت بینی، لوزهٔ سوم و دهانهٔ شیپور گوش
- زیر شاخک میانی، جایی که سینوسهای گونه، پیشانی و سلولهای بین دو چشم تخلیه میشوند
- در بخش بالایی و عقبی بینی، به سمت دهانهٔ سینوسهای عمقی و سقف بینی
بعد همین کار در سوراخ دیگر تکرار میشود. در هر مسیر ممکن است فشار، قلقلک، میل به عطسه یا اشک آمدن حس کنید. تکان ندادن سر مهم است. اگر ناراحت شدید با دست علامت بدهید.
گاهی پزشک تصویر را ضبط میکند تا با معاینهٔ بعدی مقایسه شود یا به شما نشان دهد پولیپ، چرک یا تیغه کجاست. اگر ترشح چرکی دیده شود، ممکن است با ابزار باریک نمونه برای کشت برداشته شود.
بعد از معاینه
بیشتر بیماران بلافاصله به کار روزانه برمیگردند و رانندگی برایشان مشکلی ندارد. تا وقتی گلو بیحس است، غذا و نوشیدنی داغ نخورید. این بیحسی معمولاً در کمتر از یک ساعت برطرف میشود. ممکن است چند ساعت کمی ترشح خونابهای از بینی بیاید که طبیعی است.
در آندوسکوپی بینی چه چیزهایی دیده میشود؟
آندوسکوپی سطح مخاط و ساختارهای داخل بینی را مستقیم نشان میدهد. یافتههای رایج اینهاست:
- ورم و رنگ مخاط: مخاط رنگپریده و آبدار در حساسیت، یا قرمز و ملتهب در عفونت
- ترشح: چرک غلیظ که از دهانهٔ سینوس بیرون میآید، یا ترشح رقیق و شفاف
- پولیپ: تودههای نرم، براق و خاکستریرنگ که اغلب از زیر شاخک میانی بیرون آمدهاند
- تیغه و شاخکها: انحراف تیغه، خار استخوانی، شاخک بزرگ یا شاخک میانی هوادار که راه را تنگ کرده است. انحراف تیغه بینی را ببینید.
- پشت بینی: لوزهٔ سوم، کیست یا تودهٔ پشت بینی و دهانهٔ شیپور گوش
- تودهها: پولیپ یکطرفه، پاپیلوم معکوس یا تودهٔ دیگری که باید نمونهبرداری شود. نمونهای از پاپیلوم را در ویدیوی پاپیلوم معکوس ببینید.
- حفرهٔ عمل قبلی: باز بودن دهانهٔ سینوسها، چسبندگی، دلمه و نشانههای اولیهٔ برگشت پولیپ
آندوسکوپی محدودیت هم دارد. داخل سینوسها، بهخصوص وقتی دهانهٔ آنها بسته است، و استخوانهای اطراف با آن دیده نمیشوند. برای همین گاهی بعد از آندوسکوپی، سیتی هم لازم میشود.
آندوسکوپی یا سیتی اسکن؟
این دو رقیب هم نیستند. آندوسکوپی سطح بینی را با جزئیات میبیند، اشعه ندارد و میتوان آن را در هر ویزیت تکرار کرد. سیتی داخل سینوسهای بسته، ضخامت مخاط داخل آنها، شکل استخوانها و مسیرهای تخلیه را نشان میدهد و پیش از جراحی، نقشهٔ ضروری جراح است.
در سینوزیت حاد ساده معمولاً هیچکدام لازم نیست. در علائم طولانی، آندوسکوپی اغلب اولین قدم است. اگر یافتهها با علائم جور نبود، علامت یکطرفه یا غیرعادی بود، شک به عارضه وجود داشت، یا جراحی مطرح شد، سیتی خواسته میشود. گاهی هم برای تودهها یا مشکلات نزدیک چشم و قاعدهٔ جمجمه، امآرآی لازم است.
آیا آندوسکوپی بینی درد دارد؟
برای بیشتر بزرگسالان آندوسکوپی بینی درد واقعی ندارد. حسی که بیشتر گزارش میشود فشار، قلقلک و میل به عطسه است. اسپری بیحسی و کاهش ورم، معاینه را راحتتر میکند. در بینیهایی که تیغه یا شاخک راه را خیلی تنگ کرده، ممکن است عبور دوربین از یک نقطه چند ثانیه ناخوشایند باشد. در این حالت پزشک میتواند آندوسکوپ باریکتر یا مسیر دیگری را انتخاب کند.
اگر نگران هستید، قبل از شروع بگویید. آرام و منظم نفس کشیدن از دهان و تکان ندادن ناگهانی سر، معاینه را کوتاهتر و راحتتر میکند. تمیز کردن دلمه بعد از جراحی سینوس با همین آندوسکوپ انجام میشود و معمولاً از معاینهٔ ساده ناراحتکنندهتر است، ولی آن هم معمولاً در مطب و با بیحسی موضعی قابل انجام است.
عوارض بعد از آندوسکوپی بینی
آندوسکوپی تشخیصی بینی یکی از کمخطرترین معاینههای گوش و حلق و بینی است. عوارض معمولاً جزئی و گذرا هستند:
- بیحسی گلو و کام: از اسپری است و کمتر از یک ساعت طول میکشد. در این مدت غذای داغ نخورید.
- کمی خوندماغ یا خون در ترشح: معمولاً خودبهخود یا با چند دقیقه فشار دادن نرمهٔ بینی بند میآید.
- عطسه، اشک و آبریزش: واکنش طبیعی بینی به لمس است.
- تلخی دهان یا حالت تهوع خفیف: از اسپری است که به پشت گلو میرسد.
- سرگیجه یا حالت غش لحظهای: در عدهٔ کمی، از واکنش عصبی بدن به معاینه است. اگر سابقهاش را دارید بگویید تا معاینه در حالت درازکش یا با احتیاط بیشتر انجام شود.
- واکنش به داروی اسپری: نادر است، ولی اگر قبلاً به داروهای بیحسی یا اسپریهای بینی واکنش داشتهاید، اطلاع دهید.
اگر بعد از معاینه خونریزی با فشار دادن نرمهٔ بینی به مدت پانزده تا بیست دقیقه بند نیامد، یا تنگی نفس، تورم صورت یا درد شدید پیدا کردید، با مطب تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.
آندوسکوپی بینی در کودکان
در کودکان، آندوسکوپی فقط وقتی انجام میشود که جوابش تصمیم درمان را عوض کند، مثل خروپف و نفس کشیدن از دهان، گرفتگی دائمی، ترشح یکطرفهٔ بدبو یا شک به جسم خارجی در بینی. کودک باید بتواند چند دقیقه آرام بنشیند. معمولاً آندوسکوپ نرم و باریک انتخاب میشود و یکی از والدین کنار کودک میماند. توضیح ساده و صادقانه قبل از معاینه، مثلاً اینکه «کمی قلقلک میدهد و عطسهات میگیرد»، بیشتر از قول «اصلاً هیچ حسی ندارد» کمک میکند. اگر کودک همکاری نکند، پزشک ممکن است معاینه را به جلسهٔ دیگر بسپارد یا روش دیگری را پیشنهاد کند. کودکی که فقط آبریزش سرماخوردگی دارد، آندوسکوپی لازم ندارد.
بعد از آندوسکوپی از پزشک چه بپرسیم؟
نتیجهٔ آندوسکوپی معمولاً همان جلسه گفته میشود. چند سؤال کمک میکند از ویزیت بیشترین استفاده را ببرید:
- یافتهٔ اصلی چه بود: ورم، چرک، پولیپ، تیغه یا چیز دیگر؟
- این یافته علائم من را توضیح میدهد یا باید دنبال علت دیگری بود؟
- سیتی یا آزمایش دیگری لازم است، و اگر نه، چرا؟
- درمان از چه چیزی شروع میشود و چه مدت باید ادامه پیدا کند تا معلوم شود جواب داده یا نه؟
- چه علامتی یعنی باید زودتر از نوبت بعد برگردم؟
- اگر تصویر ضبط شده، میتوانم آن را ببینم یا نسخهای برای پروندهام داشته باشم؟
اگر نمونهبرداری یا کشت انجام شده، بپرسید جوابش کی آماده میشود و چطور به شما اطلاع داده میشود.
هزینه آندوسکوپی سینوس
در این سایت رقم هزینه نوشته نمیشود، چون رقمها تغییر میکنند و به جزئیات هر بیمار بستگی دارند. ولی چند نکته به مقایسهٔ درست کمک میکند. آندوسکوپی تشخیصی در مطب با جراحی آندوسکوپی سینوس در بیمارستان، دولتی یا خصوصی، یک دسته نیستند. معاینهٔ ساده، معاینه همراه نمونهبرداری، و تمیز کردن بعد از عمل هم ممکن است جدا محاسبه شوند. پوشش بیمه برای هر کدام فرق میکند. برای رقم دقیق با مطب تماس بگیرید. اگر منظورتان هزینهٔ جراحی است، اجزای آن در هزینه عمل سینوس توضیح داده شده است.
آندوسکوپی بعد از عمل سینوس
بعد از جراحی سینوس، آندوسکوپی بخشی از درمان است، نه فقط معاینه. در نوبتهای اول بعد از عمل، پزشک با آندوسکوپ دلمهها و ترشحهای خشکشده را از حفرهٔ عمل برمیدارد و جلوی چسبیدن دیوارهها به هم را میگیرد. در ماهها و سالهای بعد، آندوسکوپی میتواند نشانههای اولیهٔ برگشت پولیپ یا التهاب را پیش از برگشت کامل علائم نشان دهد تا درمان زودتر تنظیم شود. اهمیت این پیگیری در برگشت پولیپ بعد از عمل آمده است.
چه کسی آندوسکوپی بینی را انجام میدهد؟
آندوسکوپی تشخیصی بینی بخشی از کار روزانهٔ متخصص گوش و حلق و بینی است. تفسیر یافتهها، بهخصوص در عملهای قبلی، تودهها یا مشکلات نزدیک قاعدهٔ جمجمه، با تجربهٔ بیشتر در بینی و سینوس دقیقتر میشود. اینکه رینولوژی چه حوزهای است در رینولوژی چیست توضیح داده شده است.
دکتر نادر اکبری دیلمقانی، متخصص گوش و حلق و بینی و فلوشیپ رینولوژی و جراحی قاعدهٔ جمجمه، در ویزیت بیماران بینی و سینوس از آندوسکوپی برای تشخیص و پیگیری استفاده میکند. سوابق ایشان در سوابق آمده است.
این مطلب برای آگاهی عمومی است و جای معاینه را نمیگیرد. تصمیم دربارهٔ لازم بودن آندوسکوپی، سیتی یا درمان، بعد از شرح حال و معاینه گرفته میشود.
پرسشهای رایج
آندوسکوپی سینوس چیست؟
آندوسکوپی سینوس یا آندوسکوپی بینی معاینهای است که در آن پزشک با یک لولهٔ باریک دارای نور و دوربین، داخل بینی، دهانهٔ سینوسها و پشت بینی را روی مانیتور میبیند. این معاینهٔ تشخیصی است و با جراحی آندوسکوپی سینوس فرق دارد؛ برش، بیهوشی و بستری ندارد.
آندوسکوپی بینی درد دارد؟
برای بیشتر بزرگسالان دردناک نیست و قابل تحمل است. با اسپری بیحسی و کاهش ورم، حس آن بیشتر فشار، قلقلک یا میل به عطسه است. اگر جایی تنگ باشد ممکن است لحظهای ناراحتکننده شود. اگر درد تیز حس کردید همان لحظه بگویید تا پزشک مسیر را عوض کند یا متوقف شود.
آندوسکوپی سینوس در مطب چقدر طول میکشد؟
خود معاینه معمولاً چند دقیقه است. چند دقیقه هم برای اثر کردن اسپری صبر میشود. اگر در همان جلسه نمونهبرداری کوچک یا تمیز کردن دلمهٔ بعد از عمل لازم باشد، کمی بیشتر طول میکشد.
عوارض بعد از آندوسکوپی بینی چیست؟
معمولاً جزئی و کوتاهمدت: بیحسی گلو و حس قورت دادن سخت تا حدود یک ساعت، کمی خون در ترشح بینی، عطسه، اشک یا تلخی دهان از اسپری. بهندرت سرگیجه یا حالت غش لحظهای پیش میآید. خونریزی که با فشار دادن نرمهٔ بینی بند نیاید باید گزارش شود.
بعد از آندوسکوپی بینی کی میتوانم غذا بخورم؟
تا وقتی گلو بیحس است، غذا و نوشیدنی داغ نخورید، چون ممکن است داغی را حس نکنید یا مایع به راه اشتباه برود. وقتی حس طبیعی برگشت، معمولاً در کمتر از یک ساعت، میتوانید مثل همیشه بخورید و بیاشامید، مگر پزشک چیز دیگری گفته باشد.
آندوسکوپی بینی بهتر است یا سیتی اسکن سینوس؟
هیچکدام جای دیگری را نمیگیرد. آندوسکوپی سطح مخاط، چرک، پولیپ و دهانهٔ سینوسها را مستقیم و بدون اشعه میبیند. سیتی داخل سینوسهای بسته، استخوان و نقشهٔ عمل را نشان میدهد. در سینوزیت ساده اغلب معاینه کافی است و سیتی برای بیماری طولانی، شک به عارضه یا برنامهٔ جراحی خواسته میشود.
آندوسکوپی سینوس در مطب با عمل آندوسکوپی سینوس یکی است؟
نه. آندوسکوپی در مطب فقط نگاه کردن است و چند دقیقه طول میکشد. جراحی آندوسکوپی سینوس در اتاق عمل و معمولاً با بیهوشی انجام میشود و در آن بافت بیمار برداشته و دهانهٔ سینوسها باز میشود. اسم هر دو «آندوسکوپی» است چون ابزار دیدشان یکی است.
برای آندوسکوپی بینی آمادگی خاصی لازم است؟
معمولاً نه. ناشتا بودن لازم نیست و بعد از آن میتوانید سر کار بروید. اگر داروی رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، باردار هستید، به داروهای بیحسی حساسیت داشتهاید، یا سابقهٔ غش در معاینهها دارید، قبل از شروع به پزشک بگویید. داروهای همیشگی را خودسرانه قطع نکنید.
هزینه آندوسکوپی سینوس به چه چیزی بستگی دارد؟
هزینهٔ آندوسکوپی تشخیصی در مطب با هزینهٔ جراحی آندوسکوپی سینوس در بیمارستان کاملاً فرق دارد و نباید با هم مقایسه شوند. اینکه نوع معاینه چیست، نمونهبرداری یا تمیز کردن هم لازم است یا نه، و پوشش بیمه، رقم را عوض میکند. برای رقم دقیق با مطب تماس بگیرید. اجزای هزینهٔ عمل در صفحهٔ هزینهٔ عمل سینوس توضیح داده شده است.
دکتر نادر اکبری دیلمقانی
دانشیار و فلوشیپ راینولوژی و جراحی قاعده جمجمه. این مطلب در تاریخ ۱ آذر ۱۴۰۵ توسط ایشان بازبینی علمی شده است.
درباره دکتر و سوابق علمیاگر گرفتگی، ترشح یا کاهش بو مانده، برای معاینهٔ آندوسکوپیک نوبت بگیرید
برای معاینه و بررسی دقیق، از طریق واتساپ یا تلفن نوبت بگیرید.
رزرو نوبت در واتساپ تماس با مطباین مطلب برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. برای تصمیم درباره درمان، حتماً با پزشک مشورت کنید.
دیدگاه شما
تجربه یا سؤال خود را درباره این مطلب بنویسید. دیدگاهها پس از بررسی نمایش داده میشوند. برای بررسی وضعیت شخصی خود، از واتساپ نوبت بگیرید.