خلاصه در یک نگاه
- قاعدهٔ جمجمه کف استخوانی زیر مغز است. بخش جلو و میانی آن درست بالای بینی و سینوس اسفنوئید قرار دارد.
- در جراحی آندوسکوپیک، جراح از سوراخ بینی و از میان سینوسها به کف جمجمه میرسد؛ بدون برش روی پوست سر یا صورت.
- تومور هیپوفیز، نشت مایع مغزی نخاعی، مننگوسل و برخی تومورهای کف جمجمه شایعترین دلیلهای این جراحیاند.
- این جراحی کار تیمی است: جراح بینی و سینوس مسیر را باز و در پایان کف جمجمه را بازسازی میکند و جراح مغز و اعصاب بخش داخل جمجمه را انجام میدهد.
- همهٔ تومورها از راه بینی مناسب نیستند. محل توده نسبت به عصبها و رگها تعیین میکند کدام مسیر امنتر است.
- آبریزش آبکی شفاف، تب با سردرد و سفتی گردن، تغییر دید، یا تشنگی و ادرار زیاد بعد از عمل باید فوراً گزارش شود.
قاعده جمجمه کجاست؟
جمجمه را مثل یک کاسه تصور کنید که مغز داخل آن نشسته است. کف این کاسه را قاعدهٔ جمجمه یا کف جمجمه مینامند. این کف صاف نیست و از جلو به عقب سه پله دارد: بخش جلویی زیر لوبهای پیشانی مغز، بخش میانی که غدهٔ هیپوفیز و عصبهای بینایی در وسط آناند، و بخش عقبی که ساقهٔ مغز روی آن قرار دارد و نخاع از سوراخ بزرگ آن پایین میرود.
نکتهٔ مهم برای بیمار این است که بخش جلویی و میانی کف جمجمه درست بالای سقف بینی و پشت سینوسهاست. سقف بینی یک صفحهٔ استخوانی بسیار نازک و سوراخسوراخ است، به نام صفحهٔ غربالی، که عصبهای بویایی از آن رد میشوند. پشت و بالای حفرهٔ بینی هم سینوس اسفنوئید قرار دارد و غدهٔ هیپوفیز در فرورفتگی زینمانندی روی سقف همین سینوس نشسته است. به این فرورفتگی «زین ترکی» میگویند.
همین همسایگی است که جراحی قاعدهٔ جمجمه را به کار جراح بینی و سینوس پیوند میدهد. بینی و سینوسها، راه طبیعی و کوتاهی به سمت مرکز کف جمجمهاند.
جراحی آندوسکوپیک قاعده جمجمه از راه بینی یعنی چه؟
در گذشته برای رسیدن به بسیاری از تودههای کف جمجمه، جراح باید جمجمه را از بالا باز میکرد، مغز را با احتیاط کنار میزد تا به کف برسد، یا از راه برشهای صورت وارد میشد. این روشهای باز هنوز جای خود را دارند، ولی برای بخش بزرگی از بیماریهای جلو و وسط کف جمجمه، راه کوتاهتری پیدا شده است: از راه بینی.

در جراحی آندوسکوپیک قاعدهٔ جمجمه، جراح دوربین باریک و ابزارهای بلند و ظریف را از سوراخ بینی وارد میکند. با باز کردن سینوسهای مسیر، بهخصوص سینوس اسفنوئید، به دیوارهٔ استخوانی کف جمجمه میرسد، بخش کوچکی از آن را برمیدارد و به ضایعه دسترسی پیدا میکند. تصویر بزرگنماییشده روی مانیتور به جراح امکان میدهد عصبها و رگها را از نزدیک ببیند. در پایان، نقص ایجادشده در کف جمجمه با بافتهای مناسب بازسازی میشود.
این روش برشی روی پوست سر یا صورت باقی نمیگذارد و نیازی به کنار زدن مغز ندارد. ولی «بیبرش» به معنی «کوچک» یا «بیخطر» نیست. این یک جراحی بزرگ در نزدیکی عصبهای بینایی، رگهای اصلی مغز و پردههای مغزی است و بیمار معمولاً چند روز در بیمارستان میماند.
کار تیمی جراح بینی و جراح مغز
جراحی آندوسکوپیک قاعدهٔ جمجمه معمولاً کار یک نفر نیست. در بیشتر مراکز، جراح گوش و حلق و بینی که در رینولوژی و قاعدهٔ جمجمه آموزش دیده، و جراح مغز و اعصاب، با هم عمل میکنند. گاهی به آن «چهار دست، دو جراح» میگویند: یکی دوربین را نگه میدارد و مسیر را باز نگه میدارد، و دیگری با دو دست روی ضایعه کار میکند.
تقسیم کار معمولاً این است که جراح بینی و سینوس مسیر را از بینی و سینوسها باز میکند، فلپ بافتی بازسازی را آماده میکند و در پایان، کف جمجمه را میبندد. جراح مغز و اعصاب بخش داخل جمجمه، مثل برداشتن تومور هیپوفیز یا تومورهای کنار عصب بینایی، را انجام میدهد. پیش و پس از عمل، متخصص غدد برای هورمونها، چشمپزشک برای میدان دید، و تیم بیهوشی و مراقبت ویژه هم همراهاند.
دکتر نادر اکبری دیلمقانی دورهٔ فلوشیپ رینولوژی و جراحی قاعدهٔ جمجمه را در دانشگاه علوم پزشکی تهران گذرانده است. ایشان دانشیار گروه گوش و حلق و بینی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در بیمارستان لقمان حکیم و از مؤسسان مرکز تحقیقات قاعدهٔ جمجمهٔ لقمان حکیم است و جراحیهای آندوسکوپیک قاعدهٔ جمجمه را با همکاری متخصصان جراحی مغز و اعصاب انجام میدهد. جزئیات سوابق در سوابق آمده است. اینکه فلوشیپ رینولوژی چه آموزشی است و چه چیزی را تضمین نمیکند، در فلوشیپ رینولوژی توضیح داده شده است.
چه بیماریهایی با جراحی قاعده جمجمه درمان میشوند؟
تومور هیپوفیز
غدهٔ هیپوفیز، به اندازهٔ یک نخود، فرمانده بسیاری از هورمونهای بدن است. بیشتر تودههای این غده، آدنومهای خوشخیماند. علامت آنها دو دسته است. دستهٔ اول از هورمون اضافه است: مثلاً بزرگ شدن دست و پا و تغییر چهره در آکرومگالی، چاقی تنه و فشار خون در کوشینگ، یا ترشح شیر و بههمخوردن عادت ماهانه در پرولاکتینوما. دستهٔ دوم از فشار توده است: کم شدن دید کناری، که بیمار گاهی با برخورد به اشیای کنار خود متوجه میشود، سردرد و کمکاری هورمونهای دیگر.
همهٔ تومورهای هیپوفیز جراحی لازم ندارند. پرولاکتینوما اغلب با دارو کنترل میشود و تودههای کوچک بدون علامت ممکن است فقط با امآرآی پیگیری شوند. وقتی جراحی لازم باشد، مسیر استاندارد بیشتر آنها امروز از راه بینی و سینوس اسفنوئید است. مراقبتهای بعد از این عمل در بخش هیپوفیز صفحهٔ دستورالعمل آمده است.
نشت مایع مغزی نخاعی از بینی
مغز و نخاع در مایع شفافی شناورند که از آنها محافظت میکند. اگر در کف جمجمه و پردهٔ روی مغز شکافی ایجاد شود، این مایع ممکن است از بینی بیرون بچکد. علامت کلاسیک آن آبریزش آبکی، شفاف و معمولاً یکطرفه است که با خم شدن به جلو یا زور زدن بیشتر میشود. بعضی بیماران مزهٔ شور در گلو یا سردردی را گزارش میکنند که با ایستادن بیشتر میشود. این ترشح غلیظ و زرد نیست و با اسپری و داروی حساسیت قطع نمیشود.

علت نشت مایع مغزی از بینی ممکن است ضربه به سر و صورت، آسیب حین جراحی سینوس یا قاعدهٔ جمجمه، تومور، یا نقص مادرزادی باشد. گاهی هم بدون هیچ حادثهای رخ میدهد و در این بیماران اغلب فشار مایع مغزی بالاتر از حد طبیعی است. خطر اصلی نشت این است که راهی میان بینی و فضای اطراف مغز باز میماند و مننژیت، یعنی عفونت پردههای مغز، ممکن میشود. برای همین آبریزش آبکی شفاف یکطرفه را نباید هفتهها با داروی حساسیت ادامه داد.
تشخیص با شرح حال و معاینهٔ آندوسکوپیک شروع میشود. آزمایش مخصوص روی نمونهٔ ترشح میتواند نشان دهد مایع، مایع مغزی است یا نه. سیتی با برشهای نازک محل نقص استخوان را نشان میدهد و امآرآی، بافت نرم و گاهی بیرونزدگی پرده یا مغز را. در موارد دشوار روشهای تخصصیتر تصویربرداری هم به کار میرود.
نشتهای کوچک بعد از ضربه گاهی با استراحت و مراقبت در چند روز خودبهخود بسته میشوند. نشتهایی که ادامه دارند یا بدون حادثه شروع شدهاند، معمولاً با جراحی آندوسکوپیک از راه بینی ترمیم میشوند. جراح محل نشت را پیدا میکند، مخاط اطراف را آماده میکند و نقص را با چند لایه بافت میبندد؛ بافتهایی مثل چربی شکم، پردهٔ ران یا فلپ مخاطی خود بینی. نمونهای از این ترمیم را در ویدیوی همین بخش میبینید. توضیح علائم و خطر مننژیت در ویدیوی نشت مایع مغزی نخاعی هم آمده است.
مننگوسل و انسفالوسل
گاهی از شکاف کف جمجمه، بخشی از پردهٔ مغز (مننگوسل) یا پرده همراه بافت مغز (انسفالوسل) به داخل بینی یا سینوس بیرون میزند. ممکن است مادرزادی باشد یا بعد از ضربه یا در زمینهٔ فشار بالای مایع مغزی ایجاد شود. علامت آن ممکن است آبریزش زلال طولانی، مننژیت تکراری یا تودهای در بینی باشد که شبیه پولیپ است. برداشتن چنین تودهای به گمان پولیپ، بدون تصویربرداری درست، خطرناک است. درمان، برداشتن یا کوچک کردن کیسهٔ بیرونزده و بستن کف جمجمه، اغلب از راه بینی است. نمونههایی را در ویدیوی مننگوسل و نشت مایع مغزی و سینوزیت چرکی مقاوم و مننگوسل ببینید.
کرانیوفارنژیوما و تومورهای کنار هیپوفیز
کرانیوفارنژیوما تودهای خوشخیم ولی دردسرساز در ناحیهٔ بالای هیپوفیز و نزدیک عصبهای بینایی است که در کودکان و بزرگسالان دیده میشود. بعضی مننژیومها در جلوی کف جمجمه، در ناحیهٔ بالای زین ترکی یا سقف بینی، هم در همین گروهاند. برای بخشی از این تودهها، بسته به محل و گسترش، مسیر بینی گزینهٔ مناسبی است و برای بخشی دیگر جراحی باز بهتر است.
تومورهای بینی و سینوس که به کف جمجمه رسیدهاند
بعضی تومورهای بینی و سینوس از پایین به سقف بینی و کف جمجمه میرسند. پاپیلوم معکوس، توموری خوشخیم که میتواند عود کند و گاهی بدخیم شود، یکی از آنهاست. نمونهاش را در ویدیوی پاپیلوم معکوس ببینید. تومورهای بدخیم بینی و سینوس هم در گروهی از بیماران با جراحی آندوسکوپیک، بهتنهایی یا همراه روش باز، برداشته میشوند و درمان آنها معمولاً با پرتودرمانی یا درمانهای دیگر کامل میشود. تصمیم در این بیماران تیمی و بر اساس نوع تومور و گسترش آن است.
تومورهای استخوانی و دیگر ضایعهها
کوردوما و کندروسارکوم، که در استخوان عمقی کف جمجمه پشت سینوس اسفنوئید رشد میکنند، برخی ضایعههای استخوانی خوشخیم، و موکوسلهای بزرگ سینوس که کف جمجمه یا کاسهٔ چشم را تحت فشار گذاشتهاند هم ممکن است با همین روش درمان شوند. همین مسیر در بعضی مشکلات کاسهٔ چشم و عصب بینایی هم کاربرد دارد.
آیا هر تومور قاعده جمجمه از راه بینی عمل میشود؟
نه. انتخاب مسیر به این بستگی دارد که توده نسبت به عصبهای بینایی، رگهای اصلی مغز و دیگر عصبها کجا قرار گرفته است. تودهای که در خط وسط و پشت سینوسهاست، اغلب از راه بینی بهتر دیده میشود. تودهای که خیلی به کنار رفته یا دور رگها پیچیده، ممکن است با جراحی باز، یا ترکیبی از هر دو، امنتر برداشته شود. هدف، «بیبرش بودن» به هر قیمت نیست؛ هدف برداشتن امن و تا حد ممکن کامل توده با کمترین آسیب به ساختارهای حیاتی است.
این تصمیم معمولاً در جلسهٔ مشترک تیم، با بررسی امآرآی و سیتی، گرفته میشود. اگر به شما گفته شده جراحی باز لازم است و دربارهٔ امکان روش آندوسکوپیک سؤال دارید، یا برعکس، گرفتن نظر دوم از تیمی که هر دو روش را میشناسد منطقی است.
بررسیهای پیش از جراحی قاعده جمجمه
پیش از عمل، تیم درمان باید تصویر کاملی از بیماری و از بدن شما داشته باشد. بسته به نوع بیماری، این بررسیها معمولاً شامل این موارد است:
- امآرآی با تزریق: بهترین تصویر از توده، مرز آن با مغز، عصبها و رگها
- سیتی با برشهای نازک: نقشهٔ استخوان، سینوسها و مسیر جراحی. این تصویرها اغلب در سیستم ناوبری حین عمل هم استفاده میشوند.
- آزمایش هورمونها: در تودههای هیپوفیز و ناحیهٔ زین ترکی، برای شناخت نوع تومور و کمبودهایی که باید پیش و پس از عمل جبران شوند
- معاینهٔ چشم و میدان دید: اگر توده به عصبها یا محل تقاطع عصبهای بینایی نزدیک است
- آندوسکوپی بینی: برای دیدن وضعیت بینی و سینوسها، عفونت فعال، تیغه و مسیر عمل. شرح این معاینه در آندوسکوپی بینی و سینوس است.
- بررسیهای بیهوشی: آزمایشهای عمومی و بررسی قلب و ریه بسته به سن و بیماریهای زمینهای
اگر سینوزیت فعال وجود دارد، گاهی پیش از عمل قاعدهٔ جمجمه درمان میشود تا خطر عفونت کمتر شود. داروهای رقیقکنندهٔ خون و برخی مکملها هم باید با هماهنگی پزشک، پیش از عمل تنظیم شوند.
بازسازی کف جمجمه
بعد از برداشتن توده یا بستن نشت، کف جمجمه باید دوباره محکم شود تا مایع مغزی بیرون نزند و راه عفونت بسته بماند. این مرحله، بخشی حیاتی از عمل و یکی از کارهای اصلی جراح بینی و سینوس در تیم است.
بازسازی معمولاً چند لایه است. ممکن است از چربی شکم، پردهٔ ران، مواد پیوندی و چسبهای جراحی استفاده شود. در نقصهای بزرگتر، رایجترین روش، استفاده از فلپ مخاط تیغهٔ بینی است: لایهای از مخاط خود بیمار که رگدار باقی میماند و مثل یک پتو روی نقص کشیده میشود. چون این بافت خونرسانی دارد، بهتر جوش میخورد. گاهی تکههای اسفنج یا بالون موقت داخل بینی گذاشته میشود تا لایهها در روزهای اول سر جایشان بمانند و بعد در مطب برداشته میشوند.
بعد از جراحی قاعده جمجمه چه انتظاری داشته باشیم؟
روزهای بیمارستان
بیشتر بیماران چند روز بستری میمانند. در این مدت هوشیاری، دید، مایعات بدن و حجم ادرار پایش میشود. بعد از عمل هیپوفیز، گاهی تعادل آب بدن به هم میخورد و بیمار تشنگی شدید و ادرار زیاد پیدا میکند. این وضعیت با آزمایش و دارو کنترل میشود و پایش آن بخشی از مراقبت روزهای اول است. گرفتگی بینی، ترشح خونابهای و کمی سردرد شایعاند.
هفتههای اول در خانه
در هفتههای اول، کم نگه داشتن فشار داخل سر و بینی مهم است:
- فین نکنید و با دهان باز عطسه کنید.
- از زور زدن، خم شدن شدید و بلند کردن جسم سنگین پرهیز کنید. اگر یبوست دارید، به پزشک بگویید.
- از نی، دمیدن در بادکنک یا سازهای بادی و کارهایی که فشار داخل بینی را بالا میبرند خودداری کنید.
- شستشوی بینی را فقط وقتی و به روشی شروع کنید که جراح اجازه داده است.
- داروهای هورمونی را، اگر نوشته شده، دقیق و بدون قطع خودسرانه مصرف کنید.
- به نوبتهای پیگیری بینی، جراح مغز و متخصص غدد بروید. تمیز کردن دلمهها با آندوسکوپ در مطب بخشی از درمان است.
دستورالعمل کامل و قابل دانلود مراقبت بعد از عمل هیپوفیز و قاعدهٔ جمجمه در صفحهٔ دستورالعمل آمده است.
بینی بعد از عمل
دلمه و گرفتگی بینی چند هفته طول میکشد. بویایی ممکن است در این مدت کم شود و در بسیاری از بیماران بهتدریج برگردد، ولی گاهی کاهش آن ماندگار است. اگر از فلپ تیغه استفاده شده، حس خشکی یا دلمهٔ بیشتر در یک طرف بینی شایع است و با شستشو و پیگیری بهتر میشود.
هشدار: بعد از جراحی قاعدهٔ جمجمه، اگر ترشح آبکی و شفاف از بینی قطرهقطره میچکد، تب با سردرد شدید یا سفتی گردن دارید، دیدتان تغییر کرده، خونریزی شدید از بینی دارید، یا تشنگی و ادرار غیرعادی پیدا کردهاید، منتظر نوبت بعدی نمانید و همان روز با تیم جراحی تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.
خطرهای جراحی آندوسکوپیک قاعده جمجمه
هر جراحی در این ناحیه خطرهای جدی ممکن دارد و آگاهی از آنها بخشی از تصمیم درست است. مهمترینها اینهاست:
- نشت مایع مغزی بعد از عمل: با وجود بازسازی، گاهی نشت رخ میدهد و ممکن است عمل ترمیمی دوباره لازم شود.
- مننژیت: عفونت پردههای مغز، که با تب، سردرد و سفتی گردن خود را نشان میدهد و درمان فوری میخواهد.
- خونریزی: از مخاط بینی یا، بهندرت، از رگهای بزرگ کنار کف جمجمه که میتواند خطرناک باشد.
- تغییرات دید: بهندرت، به دلیل نزدیکی به عصبهای بینایی.
- تغییرات هورمونی: کمبود هورمونهای هیپوفیز یا اختلال موقت یا ماندگار تنظیم آب بدن، که ممکن است درمان دارویی درازمدت بخواهد.
- مشکلات بینی: دلمه، خشکی، سینوزیت، چسبندگی و کاهش بویایی.
احتمال هر کدام به نوع بیماری، اندازه و محل توده، عملهای قبلی و وضعیت کلی شما بستگی دارد. پیش از عمل از تیم بپرسید این خطرها در مورد خاص شما چقدر مطرح است و برای کاهش آنها چه کاری انجام میشود.
چه زمانی باید به جراح قاعده جمجمه مراجعه کرد؟
- وقتی در امآرآی یا سیتی تودهای در ناحیهٔ هیپوفیز، زین ترکی یا کف جمجمه دیده شده است
- وقتی آبریزش آبکی، شفاف و یکطرفه دارید، بهخصوص اگر بعد از ضربه یا جراحی شروع شده یا سابقهٔ مننژیت دارید
- وقتی دید کناری شما کم شده و پزشک چشم علت را در مغز یا هیپوفیز حدس زده است
- وقتی متخصص غدد، اختلال هورمونی ناشی از تودهای در هیپوفیز را تشخیص داده است
- وقتی تودهٔ یکطرفه در بینی دارید که در تصویر به سقف بینی یا کف جمجمه نزدیک است
- وقتی برای عمل باز کف جمجمه به شما توصیه شده و میخواهید دربارهٔ امکان روش آندوسکوپیک نظر دوم بگیرید
اگر میخواهید بدانید رینولوژی چه حوزهای است و کف جمجمه چه ربطی به آن دارد، رینولوژی چیست را بخوانید. جراحی سینوسهای معمول، که مسیر همین عملها را هم میسازد، در راهنمای جراحی آندوسکوپی سینوس و درگیری سینوس پیشانی در سینوزیت فرونتال شرح داده شده است.
این صفحه برای آگاهی عمومی است و جای ویزیت، بررسی تصویربرداری و مشورت با تیم جراحی را نمیگیرد.
پرسشهای رایج
جراحی قاعده جمجمه چیست؟
جراحی قاعده جمجمه به عملهایی گفته میشود که روی کف استخوانی زیر مغز و ساختارهای کنار آن انجام میشود؛ مثل برداشتن تومور هیپوفیز، ترمیم نشت مایع مغزی نخاعی یا برداشتن تومورهای کف جمجمه. امروز بخش زیادی از این عملها، بهخصوص در جلو و وسط کف جمجمه، با آندوسکوپ و از راه بینی انجام میشود.
جراحی قاعده جمجمه از راه بینی برش دارد؟
روی پوست سر و صورت برشی نمیماند. جراح از سوراخ بینی و از میان سینوسها به کف جمجمه میرسد. گاهی برای بازسازی، از بافت خود بیمار مثل چربی شکم یا پردهٔ ران استفاده میشود که برش کوچکی در همان ناحیه دارد. در بعضی تودهها هم ترکیب روش بینی و روش باز لازم است.
چه کسی جراحی آندوسکوپیک قاعده جمجمه را انجام میدهد؟
این جراحی معمولاً تیمی است. جراح گوش و حلق و بینی با آموزش رینولوژی و قاعدهٔ جمجمه مسیر بینی و سینوس را باز میکند و در پایان نقص کف جمجمه را بازسازی میکند. جراح مغز و اعصاب بخش داخل جمجمه، مثل برداشتن تومور هیپوفیز، را انجام میدهد. متخصص غدد، چشم و بیهوشی هم پیش و پس از عمل همراهاند.
نشت مایع مغزی نخاعی از بینی چه علائمی دارد؟
آبریزش آبکی، شفاف و معمولاً یکطرفه که با خم شدن به جلو یا زور زدن بیشتر میشود، گاهی با مزهٔ شور در گلو یا سردردی که با ایستادن بیشتر میشود. این ترشح غلیظ و زرد نیست و با داروی حساسیت خوب نمیشود. چون راه عفونت به پردههای مغز را باز میگذارد، باید زود بررسی شود.
علت نشت مایع مغزی نخاعی از بینی چیست؟
شایعترین علتها ضربه به سر و صورت و آسیب حین جراحی سینوس یا قاعدهٔ جمجمه است. گاهی نشت بدون حادثهٔ قبلی رخ میدهد که اغلب با بالا بودن فشار مایع مغزی همراه است. تومورها و مننگوسلهای مادرزادی هم ممکن است باعث نشت شوند.
تومور هیپوفیز همیشه با جراحی درمان میشود؟
نه. بعضی تومورهای هیپوفیز، بهخصوص پرولاکتینوما، اغلب با دارو کنترل میشوند. تومورهای کوچک بدون علامت ممکن است فقط پیگیری شوند. جراحی وقتی مطرح میشود که تومور به عصب بینایی فشار آورده، هورمون اضافه میسازد و دارو مؤثر یا مناسب نیست، یا رشد میکند. تصمیم با تیم جراحی مغز، غدد و رینولوژی گرفته میشود.
بعد از جراحی قاعده جمجمه چه مراقبتی لازم است؟
در هفتههای اول فین نکنید، با دهان باز عطسه کنید، از زور زدن، خم شدن شدید و بلند کردن جسم سنگین پرهیز کنید و شستشو را فقط طبق دستور جراح شروع کنید. داروها و نوبتهای پیگیری بینی و جراح مغز را دقیق انجام دهید. دستورالعمل کامل بعد از عمل هیپوفیز و قاعدهٔ جمجمه در صفحهٔ دستورالعمل سایت قابل دانلود است.
بعد از عمل هیپوفیز ترشح آبکی از بینی طبیعی است؟
کمی ترشح خونابهای در روزهای اول شایع است. ولی ترشح آبکی و شفاف که قطرهقطره میچکد، بهخصوص با خم شدن، ممکن است نشت مایع مغزی باشد و باید همان روز به جراح اطلاع داده شود. تب، سردرد شدید یا سفتی گردن را هم منتظر نوبت بعدی نگذارید.
جراحی آندوسکوپیک قاعده جمجمه بویایی را کم میکند؟
ممکن است. مسیر عمل از نزدیکی سقف بینی، جایی که عصبهای بویایی هستند، میگذرد و گاهی برای بازسازی از مخاط تیغه استفاده میشود. در بسیاری از بیماران بویایی بعد از بهبود دلمهها برمیگردد، ولی کاهش بویایی گاهی ماندگار است. این موضوع باید پیش از عمل با جراح صحبت شود.
دکتر نادر اکبری دیلمقانی
دانشیار و فلوشیپ راینولوژی و جراحی قاعده جمجمه. این مطلب در تاریخ ۱ آذر ۱۴۰۵ توسط ایشان بازبینی علمی شده است.
درباره دکتر و سوابق علمیبرای بررسی تصویربرداری و گزینههای جراحی از راه بینی نوبت بگیرید
برای معاینه و بررسی دقیق، از طریق واتساپ یا تلفن نوبت بگیرید.
رزرو نوبت در واتساپ تماس با مطباین مطلب برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. برای تصمیم درباره درمان، حتماً با پزشک مشورت کنید.
دیدگاه شما
تجربه یا سؤال خود را درباره این مطلب بنویسید. دیدگاهها پس از بررسی نمایش داده میشوند. برای بررسی وضعیت شخصی خود، از واتساپ نوبت بگیرید.