جراحی آندوسکوپی سینوس

جراحی آندوسکوپی سینوس چیست؟

سینوس‌ها حفره‌های پر از هوا در استخوان‌های صورت هستند که از راه مجراهای باریکی به داخل بینی باز می‌شوند. در سینوزیت مزمن و پولیپ بینی، این مجراها به علت التهاب و تورم بسته می‌شوند؛ ترشحات در سینوس می‌ماند و چرخه التهاب و عفونت ادامه پیدا می‌کند.

جراحی آندوسکوپی سینوس (که به آن جراحی عملکردی سینوس یا FESS هم می‌گویند) این مجراها را باز و بافت بیمار را خارج می‌کند تا سینوس‌ها دوباره به‌طور طبیعی تهویه و تخلیه شوند. جراح با یک دوربین بسیار باریک به نام آندوسکوپ که از سوراخ بینی وارد می‌شود، داخل بینی و سینوس‌ها را روی مانیتور با بزرگنمایی می‌بیند و با ابزارهای ظریف کار می‌کند.

مهم‌ترین تفاوت این روش با جراحی‌های قدیمی، نداشتن برش روی صورت یا داخل دهان است. به همین دلیل درد کمتر، دوران نقاهت کوتاه‌تر و نتیجه عملکردی بهتری دارد.

چه کسانی به جراحی سینوس نیاز دارند؟

جراحی سینوس اولین قدم درمان نیست. بیشتر بیماران سینوزیت ابتدا با درمان دارویی، یعنی شستشوی بینی با سرم، اسپری کورتون و داروهای لازم، درمان می‌شوند. جراحی معمولاً در این موارد مطرح می‌شود:

• سینوزیت مزمن که با وجود چند هفته درمان دارویی کامل، علائمش ادامه دارد.
• پولیپ بینی که مسیر تنفس یا تخلیه سینوس‌ها را بسته و به دارو پاسخ کافی نداده است.
• سینوزیت حاد مکرر، یعنی چند حمله در سال که هر بار به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد.
• سینوزیت قارچی.
• کیست‌ها و موکوسل‌هایی که سینوس را پر کرده یا به ساختارهای اطراف فشار می‌آورند.
• عوارض سینوزیت، مثل گسترش التهاب به اطراف چشم، که گاهی جراحی فوری لازم دارد.
• توده‌ها و تومورهای بینی و سینوس که برای تشخیص یا درمان باید خارج شوند.

تصمیم برای جراحی بر اساس سه چیز گرفته می‌شود: علائم بیمار، معاینه داخل بینی با آندوسکوپ، و سی‌تی‌اسکن سینوس. اگر علائم شما شدید است ولی سی‌تی‌اسکن تقریباً طبیعی است، احتمالاً مشکل از سینوس نیست و جراحی کمکی نمی‌کند.

جراحی آندوسکوپی سینوس چگونه انجام می‌شود؟

قبل از عمل

• سی‌تی‌اسکن سینوس: نقشه دقیق سینوس‌ها و ساختارهای حساس اطراف، مثل چشم و قاعده جمجمه، را نشان می‌دهد و پیش از هر جراحی سینوس لازم است.
• آزمایش‌ها و مشاوره بیهوشی: بسته به سن و بیماری‌های زمینه‌ای.
• داروها: آسپرین، داروهای ضدانعقاد و بعضی مکمل‌های گیاهی مثل امگا ۳ و جینکو احتمال خونریزی را بالا می‌برند. درباره قطع یا ادامه هر دارو، حتماً با جراح و پزشک معالج خود هماهنگ کنید و خودسرانه دارو را قطع نکنید.
• سیگار: ترک سیگار از چند هفته قبل از عمل، ترمیم مخاط را بهتر و احتمال برگشت بیماری را کمتر می‌کند.
• گاهی برای کم کردن التهاب و خونریزی، چند روز قبل از عمل داروی کورتون تجویز می‌شود.

روز عمل

عمل با بیهوشی عمومی و در بیمارستان انجام می‌شود. جراح از راه سوراخ‌های بینی، مجراهای بسته را باز می‌کند، پولیپ‌ها و بافت بیمار را خارج می‌کند و ترشحات سینوس‌ها را تخلیه می‌کند. در صورت نیاز، انحراف تیغه بینی (سپتوپلاستی) یا بزرگی شاخک‌های بینی هم در همان عمل اصلاح می‌شود.

مدت عمل بسته به وسعت بیماری و تعداد سینوس‌های درگیر، از نیم ساعت تا حدود ۴ ساعت است. در موارد پیچیده یا عمل‌های مجدد، از سیستم ناوبری (نویگیشن) استفاده می‌شود که موقعیت ابزار را لحظه‌به‌لحظه روی تصویر سی‌تی‌اسکن نشان می‌دهد.

بستری و ترخیص

بیمار معمولاً نصف روز بستری می‌شود و عصر همان روز یا صبح فردا مرخص می‌شود. ممکن است داخل بینی تامپون جذبی یا معمولی گذاشته شود؛ تامپون معمولی معمولاً یک تا سه روز بعد در مطب کشیده می‌شود.

جراحی باز و جراحی آندوسکوپی

امروز جراحی باز سینوس فقط در موارد بسیار خاص استفاده می‌شود.

دوران نقاهت بعد از جراحی سینوس

• روز اول تا سوم: گرفتگی بینی، کمی ترشح خون‌آبه و احساس سنگینی در صورت طبیعی است. هنگام خواب سر را با دو بالش بالاتر از بدن نگه دارید.
• هفته اول: شستشوی منظم بینی شروع می‌شود. فعالیت‌های سبک روزانه آزاد است. محکم فین نکنید و اگر عطسه‌تان گرفت، با دهان باز عطسه کنید.
• هفته دوم: بیشتر بیماران به کار برمی‌گردند. ورزش سنگین، بلند کردن جسم سنگین و خم شدن طولانی هنوز ممنوع است.
• هفته سوم تا ششم: با ادامه شستشو و ویزیت‌های پیگیری، تنفس و بویایی به‌تدریج بهتر می‌شود.
• تا سه ماه: مخاط به‌طور کامل ترمیم می‌شود.

سفر هوایی و غواصی را تا زمانی که جراح اجازه نداده، معمولاً دو تا سه هفته، به تعویق بیندازید.

مراقبت‌های بعد از عمل سینوس

شستشوی بینی

مهم‌ترین کاری که خود بیمار برای نتیجه خوب عمل انجام می‌دهد، شستشوی منظم بینی است. شستشو دلمه‌ها و ترشحات را خارج می‌کند و از چسبندگی داخل بینی جلوگیری می‌کند. روش درست، دفعات و مدت آن را در مقاله شستشوی بینی با سرم به‌طور کامل توضیح داده‌ایم.

داروها

معمولاً اسپری کورتون بینی، و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک یا مسکن تجویز می‌شود. داروها را دقیقاً طبق دستور و تا پایان دوره مصرف کنید.

ویزیت‌های پیگیری

در هفته‌های اول، جراح در مطب با آندوسکوپ داخل بینی را می‌بیند، دلمه‌ها را تمیز می‌کند و روند ترمیم را کنترل می‌کند. این ویزیت‌ها بخشی از درمان‌اند و به اندازه خود عمل اهمیت دارند.

حمام و غذا

دوش گرفتن با آب ولرم از روز بعد مشکلی ندارد، اما از حمام داغ، سونا و بخار شدید در هفته اول پرهیز کنید. غذای خاصی لازم نیست؛ در روزهای اول از غذا و نوشیدنی خیلی داغ و تند پرهیز کنید و مایعات کافی بنوشید.

دستورالعمل‌های کامل بعد از عمل را از صفحه دستورالعمل‌ها دریافت کنید.

عوارض جراحی آندوسکوپی سینوس

هیچ جراحی کاملاً بی‌خطر نیست، اما جراحی آندوسکوپی سینوس در دست جراح باتجربه، روشی ایمن است و بیشتر عوارض آن خفیف و موقتی‌اند.

عوارض شایع و معمولاً خفیف:

• خونریزی خفیف و خون‌آبه در روزهای اول
• گرفتگی بینی و دلمه تا چند هفته
• چسبندگی داخل بینی، که با شستشو و ویزیت‌های پیگیری بسیار کمتر می‌شود
• سردرد یا احساس فشار در صورت در روزهای اول

عوارض نادر ولی مهم:

• خونریزی شدید که به درمان فوری نیاز دارد
• آسیب به اطراف چشم یا مجرای اشکی
• نشت مایع مغزی‌نخاعی به علت نزدیکی سینوس‌ها به قاعده جمجمه
• کاهش بویایی

سینوس‌ها در همسایگی چشم و مغز قرار دارند و به همین دلیل تجربه جراح، سی‌تی‌اسکن دقیق، و در موارد پیچیده سیستم ناوبری، نقش مهمی در ایمنی عمل دارند.

علائم هشدار بعد از عمل: خونریزی روشن و مداوم، تب، تورم یا کبودی اطراف چشم، تاری دید، سردرد شدید یا ترشح آبکی و شفاف از یک طرف بینی. در این موارد فوراً با جراح یا اورژانس تماس بگیرید.

عمل سینوس با لیزر؛ واقعیت چیست؟

«عمل سینوس با لیزر» یکی از پرجستجوترین عبارت‌ها درباره جراحی سینوس است. واقعیت این است که در جراحی استاندارد سینوس، ابزار اصلی آندوسکوپ و ابزارهای ظریف جراحی است و لیزر نقش اصلی ندارد. لیزر نمی‌تواند پولیپ‌ها را از داخل سینوس‌ها خارج کند یا مجراهای بسته سینوس را به‌طور مؤثر باز کند.

بسیاری از تبلیغات «عمل با لیزر» در واقع همان جراحی آندوسکوپی هستند که با نام جذاب‌تری معرفی می‌شوند. روش دیگری به نام بالون سینوپلاستی هم وجود دارد که فقط برای گروه کوچکی از بیماران بدون پولیپ و با درگیری محدود مناسب است. انتخاب روش باید بر اساس نوع و وسعت بیماری باشد، نه نام تبلیغاتی آن.

برگشت سینوزیت بعد از عمل

جراحی، مجراهای بسته را باز و بافت بیمار را خارج می‌کند، اما زمینه التهابی بیماری را از بین نمی‌برد. به همین دلیل:

• در سینوزیت مزمن بدون پولیپ، بیشتر بیماران بهبود پایدار دارند.
• در سینوزیت با پولیپ، به‌خصوص همراه با آسم یا حساسیت شدید، احتمال برگشت پولیپ بیشتر است.
• ادامه اسپری کورتون، شستشوی بینی و پیگیری منظم، مهم‌ترین راه کم کردن احتمال برگشت است.

خبر خوب این است که بعد از جراحی، داروهای موضعی بسیار بهتر به داخل سینوس‌ها می‌رسند و کنترل بیماری راحت‌تر می‌شود.

عوامل مؤثر بر هزینه جراحی سینوس

هزینه جراحی آندوسکوپی سینوس برای هر بیمار متفاوت است و به این عوامل بستگی دارد:

• وسعت بیماری و تعداد سینوس‌های درگیر
• نیاز به اصلاح همزمان تیغه بینی یا شاخک‌ها
• عمل اول یا عمل مجدد
• نیاز به سیستم ناوبری
• بیمارستان محل عمل و مدت بستری
• پوشش بیمه پایه و تکمیلی

برآورد دقیق هزینه پس از معاینه و دیدن سی‌تی‌اسکن ممکن است. برای اطلاع از هزینه و شرایط بیمه، با مطب تماس بگیرید.

انتخاب جراح سینوس

سینوس‌ها در نزدیکی چشم و مغز قرار دارند و جراحی آن‌ها، به‌خصوص در عمل‌های مجدد و بیماری‌های گسترده، به تجربه تخصصی نیاز دارد. راینولوژی شاخه فوق‌تخصصی گوش، حلق و بینی است که به‌طور خاص به بیماری‌های بینی، سینوس و قاعده جمجمه می‌پردازد.

دکتر نادر اکبری دیلمقانی، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، فلوشیپ جراحی آندوسکوپی بینی، سینوس و قاعده جمجمه را از دانشگاه علوم پزشکی تهران دریافت کرده است. حوزه کار ایشان شامل سینوزیت‌های چرکی و قارچی، پولیپ و تومورهای بینی و سینوس، و جراحی‌های آندوسکوپی قاعده جمجمه است. مطب ایشان در تهران، میدان توانیر قرار دارد.