شستشوی بینی با سرنگ: روش آرام، حجم و فشار دست

سرنگ چه فرقی با بطری و اسپری دارد؟

برای شستن بینی سه وسیلهٔ رایج هست. اسپری حجم کمی می‌پاشد و مخاط را مرطوب می‌کند، ولی ترشح غلیظ سینوس را خالی نمی‌کند. بطری فشاری حجم زیاد را با فشاری که دستتان تنظیم می‌کند وارد می‌کند. سرنگ بدون سوزن همان کار را با حجم مشخص، معمولاً ۲۰ تا ۵۰ سی‌سی، انجام می‌دهد و چون پیستون زیر انگشت است، فشارش کاملاً دست شماست.

همین مزیت، اشتباه رایج را هم می‌سازد. خیلی‌ها پیستون را مثل تزریق دارو یک‌باره ته می‌برند. سرم با ضربه‌ای کوتاه به حلق و شیپور گوش می‌رسد و بیمار فکر می‌کند «سرنگ به درد سینوزیت نمی‌خورد». روش کلی شستشو، انتخاب بطری، و تعداد دفعات در شستشوی بینی با سرم است. این صفحه فقط سرنگ است.

چه سرنگی، و سوزن را چه کار کنیم؟

سرنگ ۲۰، ۳۰ یا ۵۰ سی‌سی که در داروخانه برای شستشو یا پانسمان می‌دهند مناسب است. بسته‌ای که سوزن دارد برای این کار نیست، مگر سوزن را قبل از هر کاری جدا کنید و دور بیندازید. شستشو با سوزنِ وصل، حتی اگر نیت ورود سوزن را نداشته باشید، خطر بریدن مخاط را دارد.

نوک باید کند و پلاستیکی باشد و فقط در ابتدای سوراخ بینی بنشیند. لازم نیست سرنگ داخل بینی فرو برود. اگر نوک گشاد است و نمی‌ایستد، با انگشت دیگر سوراخ را دور آن ببندید، نه اینکه سرنگ را عمیق‌تر کنید.

سرنگ را بین چند نفر عوض نکنید. یک سرنگ برای یک نفر. اگر جداره کدر شد، بوی ماندگی گرفت، یا پیستون گیر کرد، سرنگ نو بگیرید. قیمتش از یک عفونت ناشی از ظرف کثیف کمتر است.

داخل سرنگ چه سرمی بریزیم؟

سرم آمادهٔ داروخانه، سرم نرمال سالین ۰٫۹ درصدِ شفاف و تاریخ‌دار، یا آب نمکی که با آب جوشیده و نصف قاشق چای‌خوری نمک در یک لیوان درست شده باشد. طرز تهیه و چیزهایی که نباید قاطی شوند در طرز تهیه سرم شستشوی بینی است. اینجا نسبت نمک را دوباره با عدد تازه نمی‌نویسیم تا دو صفحه از هم فاصله نگیرند.

سرم باید هم‌دمای بدن باشد. سرنگ را از مایع داغ پر نکنید. نوک سرنگ به دست کثیف، به کف روشویی، یا به داخل بطری‌ای که چند روز باز مانده نخورد.

پیستون را یک بار خالی و پر کنید تا حباب بزرگ خارج شود. حباب کوچک خطر تزریق وریدی را اینجا ندارد، چون سوزن در کار نیست، ولی اگر هوا را با فشار به بینی بدمید حس ناخوش و صدای گوش می‌دهد.

روش، قدم به قدم

1. دست‌ها را بشویید. سرنگ را از سرم پر کنید.
2. بالای روشویی بایستید و کمر و سر را به جلو خم کنید. سر را به عقب نبرید. عقب بردن سر، سرم را به حلق و گوش هدایت می‌کند.
3. دهان را باز نگه دارید و از دهان نفس بکشید. حرف نزنید و آب دهان را قورت ندهید. قورت دادن، راه گوش را باز می‌کند و سرم را به آنجا می‌فرستد.
4. نوک را در سوراخ بالایی بینی بگذارید، به سمت بیرون و کمی عقب، نه به سمت تیغهٔ وسط. نوک نباید به دیواره فشار بیاورد.
5. پیستون را در چند ثانیه، یکنواخت و آرام، فشار دهید. اگر سرم از سوراخ دیگر یا از دهان آمد، مسیر درست است. اگر جایی درد تیز گرفت، همان لحظه دست را شل کنید.
6. حدود نصف حجم را برای یک سمت و نصف را برای سمت دیگر بگذارید. لازم نیست تمام ۵۰ سی‌سی به یک سوراخ برود.
7. در پایان آرام و یکی‌یکی فین کنید. چند دقیقه خم بمانید تا سرمِ مانده در سینوس بیرون بریزد.
8. سرنگ را همان موقع بشویید و باز بگذارید خشک شود.

اگر سرم به حلق رسید و سرفه آمد، حجم آن نوبت زیاد بوده یا سر به اندازه خم نبوده. دفعهٔ بعد کمتر بکشید و بیشتر خم شوید. این سرفهٔ کوتاه، اگر با تب و تنگی نفس همراه نباشد، عفونت نیست.

فشار دست و گوش

شیپور گوش از پشت بینی عبور می‌کند. سرم با فشار، یا وقتی همزمان چیزی را قورت می‌دهید، می‌تواند تا گوش میانی برود. علامت معمولش سنگینی، گرفتگی، یا تق‌تق است، نه اینکه سرنگ سوراخی در گوش ایجاد کرده باشد.

کار درست همان لحظه:

• پیستون را ول کنید.
• شستشو را برای آن نوبت تمام کنید.
• فین محکم نکنید و بینی را نگیرید و فوت نکنید.
• اگر ظرف یکی دو ساعت سبک شد، نوبت بعدی را آهسته‌تر شروع کنید.

درد گوش که بعد از قطع شستشو می‌ماند، یا تب، را با «دوباره سرنگ بزنم تا باز شود» دنبال نکنید. شرح همین عوارض برای بطری و قوری هم در عوارض شستشوی بینی هست. علت مشترک است: فشار و آب آلوده، نه اسم وسیله.

بعد از عمل

جراح در برگهٔ ترخیص می‌گوید شستشو از چه ساعتی و با چه وسیله‌ای شروع شود. اگر آنجا سرنگ نوشته، معمولاً همان ۲۰ تا ۵۰ سی‌سی بدون سوزن است، ولی دفعات و روز شروع را از برگه بردارید. دستورالعمل پس از جراحی راهنمای کلی است و اگر با برگهٔ شما فرق داشت، برگه مقدم است.

روزهای اول:

• حجم را کمتر از حالت عادی بگیرید و پیستون را آهسته‌تر از همیشه فشار دهید.
• دلمه و خون خشک را با نوک سرنگ نکنید و با گوش‌پاک‌کن بیرون نکشید. سرم باید آن‌ها را نرم کند.
• مایع صورتی و دلمهٔ کوچک در چند روز اول غیرعادی نیست.
• خون روشن که بند نمی‌آید طبیعیِ شستشو نیست. سرنگ را کنار بگذارید. فرق این دو در خونریزی بعد از عمل سینوس آمده است.

گاهی چند ساعت بعد، با خم شدن، کمی آب شور از بینی می‌ریزد. اگر تازه شستشو کرده بودید، اغلب همان سرمِ مانده در سینوس بازشده است. این با ترشح آبکی شفاف یک‌طرفه که ربطی به ساعت شستشو ندارد فرق دارد. دومی را باید به جراح گفت، نه اینکه با سرنگِ پرفشارتر «خالی‌اش کنید».

تمیز کردن سرنگ

ظرف کثیف، حتی اگر بار اول با سرم استریل پر شده باشد، خطر اصلی است. نمکِ درست این خطر را کم نمی‌کند.

• بعد از هر شستشو پیستون را کاملاً بیرون بکشید.
• بدنه و پیستون را با آب جوشیده بشورید. لازم نیست صابون معطر بماند. اگر صابون زدید، با آب جوشیده آبکشی شود تا کف داخل بینی نرود.
• قطعات باز بمانند تا خشک شوند. درِ جعبهٔ خیس را نبندید.
• سرنگ را در لیوان آبِ روشویی غوطه‌ور نگذارید.
• پیش از نوبت بعد، قطعهٔ خشک را سر هم کنید و از سرم تازه پر کنید. ماندهٔ دیروز را دوباره تزریق نکنید.

کودک و کسی که سرنگ را تحمل نمی‌کند

سرنگ ۵۰ سی‌سی ابزار بزرگ‌سال است. نوزاد را با آن نشویید. در نوزاد، قطره یا اسپری سرم کافی است. کودک بزرگ‌تر اگر همکاری می‌کند، حجم کمتر و دست خیلی آهسته لازم دارد، و بهتر است اول روی خودتان، جلوی او، نشان بدهید.

اگر با هر بار سرنگ گوش‌درد می‌گیرید، وسیله را عوض کنید نه اینکه محکم‌تر فشار دهید. قوری یا بطری‌ای که با جاذبه کار می‌کند فشار مکانیکی کمتری دارد. انتخاب وسیله در مقالهٔ روش شستشو کنار هم مقایسه شده است.

در بارداری خودِ سرم نمکی مانع نیست. آنچه باید آرام بماند فشار پیستون است، مثل بقیهٔ بزرگ‌سالان.

کی سرنگ را کنار بگذاریم؟

همان نوبت را قطع کنید و خبر بدهید اگر:

• درد یا سنگینی گوش بعد از یکی دو ساعت نماند
• خون روشن ادامه پیدا کرد
• تب، ورم پلک، یا سردرد شدید شروع شد
• هر بار، حتی با سرم آماده و سرنگ تمیز، درد تیز یک سمت می‌آید
• از یک سوراخ مایع آبکی شفاف می‌آید و با زمان شستشو جور نیست

سوزش خفیفی که با گرم کردن سرم و اندازهٔ درست نمک خوب می‌شود، دلیل ترس از سرنگ نیست. اگر چند هفته است شستشو هیچ تغییری در گرفتگی نداده، سرنگ را مقصر ندانید. باید داخل بینی دیده شود. مسیر آن معاینه از این صفحه جداست و شستشوی پرفشارتر جای آن را نمی‌گیرد.