خلاصه در یک نگاه
- ترشح صورتی و خونآبه در چند روز اول عمل سینوس شایع و معمولاً خودمحدود است.
- خون روشن، پیوسته یا جهنده که با نشستن و مراقبت ساده کم نمی‌شود نیاز به تماس فوری دارد.
- سر را عقب ندهید؛ خون قورت‌داده‌شده تهوع و استفراغ تیره می‌سازد.
- تامپون را خودتان بیرون نکشید و دلمه را با وسیله نوک‌تیز برندارید.
- ترشح آبکی شفاف یکطرفه خونریزی نیست و باید همان روز گزارش شود.
خونآبه بعد از عمل سینوس طبیعی است؟
در بیشتر عمل‌های جراحی آندوسکوپی سینوس و عمل پولیپ، مخاط بریده میشود تا راه سینوس باز شود. تا وقتی این سطح جمع شود، ترشح صورتی، قهوه‌ای رقیق یا رگه خون انتظار می‌رود. این را خونآبه می‌گویند.
خونآبه سه ویژگی دارد: حجمش کم است، رنگش روشنِ خالص و جهنده نیست، و با نشستن آرام، بالا بردن سر و پرهیز از فین کمتر میشود. روی گاز یا دستمال لکه می‌سازد، نه اینکه پیوسته چکه کند.
اگر ورقه ترخیص شما با این توضیح فرق دارد، حرف جراح همان عمل مقدم است. فایل مراقبت هر جراحی در دستورالعمل بعد از عمل است.
طبیعی را از خونریزی خطرناک جدا کنید
معمولاً قابل‌انتظار
- لکه صورتی روی دستمال در چند روز اول
- ترشح قهوه‌ای رقیق هنگام شستشوی بینی
- مزه خون خفیف در گلو
- افزایش کوتاه خونآبه بعد از ویزیت تمیزکاری
- لخته تیره کوچک که خودش جدا شده و بعدش خون روشن جاری نشده
باید همان روز، و اگر شدید است همین حالا، خبر داده شود
- خون روشن که بیش از حدود ده تا پانزده دقیقه نشستن آرام بند نمیآید
- خون جهنده یا خیس کردن پشت‌سرهم چند گاز
- خونریزی که بعد از افتادن دلمه تازه و زیاد شده
- ضعف، رنگ‌پریدگی، تپش یا احساس غش
- تورم سریع پلک، تاری دید، تب بالا یا سردرد شدید همراه خون
- ترشح آبکی شفاف از یک سمت، حتی اگر فکر می‌کنید «خون رقیق» است
این فهرست جای معاینه را نمی‌گیرد. اگر مردد هستید، تماس کوتاه امن‌تر از صبر شبانه است.
روزبه‌روز چه انتظاری داشته باشید؟
ساعت‌های اول بعد از عمل. بی‌حسی و کمی خواب‌آلودگی طبیعی است. پرستار پانسمان زیر بینی را چک می‌کند. قورت دادن مکرر را بگویید؛ گاهی یعنی خون از پشت حلق پایین می‌رود.
روز اول تا سوم. گرفتگی و خونآبه در اوج است. سر تخت را بالاتر بگذارید، حتی وقتی خانه هستید با دو بالش. به پشت کاملاً صاف نخوابید اگر خون در گلو جمع میشود. غذای داغ و تند را عقب بیندازید.
تا کشیدن تامپون. اگر تامپون غیرجذبی گذاشته شده، معمولاً ظرف یک تا سه روز در مطب خارج میشود. تا آن زمان تامپون را نجوید، بیرون نکشید و با سرم فشار شدید داخل همان سمت وارد نکنید، مگر روش شستشو را خود جراح برای تامپون شما اجازه داده باشد. هنگام کشیدن تامپون کمی خون شایع است و اغلب در مطب کنترل میشود.
هفته اول. فعالیت سبک آزاد است. فین محکم، عطسه با دهان بسته، خم شدن طولانی و بلند کردن جسم سنگین خونآبه را زیاد می‌کند. حمام ولرم بله؛ سونا و آب خیلی داغ نه.
حدود روز ۷ تا ۱۰. دلمهها شل میشوند. بعضی بیماران همین روزها یک اپیزود خون تازه می‌بینند. اگر زود قطع شد، به مطب خبر دهید تا نوبت را جلو بیندازند. اگر قطع نشد، اورژانس.
هفته‌های بعد. ترشح باید به سمت مخاط رقیق و سپس کم شدن برود. خون روشن در هفته سوم به بعد دیگر «جزو روزهای اول» حساب نمی‌شود.
ورزش سنگین معمولاً تا حدود دو هفته، و پرواز تا اجازه جراح که اغلب دو تا سه هفته است، عقب می‌افتد. فشار کابین و زور زدن هر دو می‌توانند خونریزی تأخیری بدهند.
اگر همین حالا خون آمد چه کار کنید؟
تا رسیدن به پزشک این ترتیب منطقی است. اگر برگه ترخیص شما قدم دیگری نوشته، همان را اجرا کنید.
- بنشینید. دراز نکشید.
- سر را کمی به جلو خم کنید، نه عقب. عقب دادن سر خون را به حلق می‌فرستد و حجم واقعی را پنهان می‌کند.
- اگر تامپون داخل بینی نیست، قسمت نرم پره‌های بینی را با دو انگشت ده تا پانزده دقیقه پیوسته فشار دهید. هر چند ثانیه دست را برندارید که «ببینید قطع شد یا نه».
- یخ را در پارچه، بیرون بینی روی گونه یا پل بینی بگذارید. یخ، پنبه و دستمال را به زور داخل سوراخ بینی فرو نکنید.
- فین نکنید و دلمه را نکشید.
- اگر خون قورت‌داده‌شده حالت تهوع داده، به پهلو بنشینید تا راه نفس باز بماند.
- اگر بعد از این مدت خون روشن ادامه دارد، با مطب یا اورژانس تماس بگیرید و خودتان رانندگی طولانی نکنید.
داخل بینی را با پنبه، چای کیسه‌ای، مواد گیاهی یا اسپری تنگ‌کننده خودسرانه پر نکنید. این کارها دید جراح را خراب می‌کنند و گاهی خونریزی را به عقب بینی می‌رانند.
شستشو، دلمه و ویزیت تمیزکاری
شستشو از روزی شروع میشود که جراح گفته، نه الزاماً فردای عمل برای همه. هدفش نرم کردن دلمه است تا خودتان آن را نکنید.
اگر وسط شستشو رنگ سرم صورتی شد، نترسید؛ حجم را نگاه کنید. صورتی رقیق را ادامه بدهید. اگر جریان قرمز خالص شد، آن نوبت را قطع کنید، بنشینید و اگر بند آمد دفعه بعد آرام‌تر و با سرم ولرم تکرار کنید. فشار شدید سرنگ یا بطری، لخته تازه‌بسته را می‌کند.
در ویزیت، جراح با آندوسکوپ دلمه را برمی‌دارد. همان روز خونآبه بیشتر حق شماست. این ویزیت را به‌خاطر ترس از خون عقب نیندازید؛ دلمه باقی‌مانده خودش منبع خونریزی دیررس و چسبندگی است.
گوش‌پاک‌کن، موچین و ناخن ابزار تمیز کردن داخل بینی نیستند.
داروهایی که خونریزی را بیشتر می‌کنند
مسکن تجویزشده را سر وقت بخورید. درد کنترل‌نشده باعث زور زدن و بالا رفتن فشار خون میشود و خونآبه را بدتر می‌کند.
این‌ها را بی‌خبر از جراح استفاده نکنید:
- آسپرین
- ایبوپروفن، ناپروکسن و بسیاری از ضدالتهاب‌های مشابه
- بعضی داروهای گیاهی که بیمار «رقیق‌کننده خون» می‌داند، مثل دوزهای بالای سیر و جینکو، اگر پزشک قبلاً منع کرده
- اسپری یا قطره تنگ‌کننده بینی که برای سرماخوردگی در خانه مانده
اگر وارفارین، داروهای مشابه یا آسپرین قلبی مصرف می‌کنید، برنامه قطع قبل از عمل و شروع دوباره بعد از عمل را همان پزشکی نوشته که دارو را داده، با هماهنگی جراح. شب خونریزی، تصمیم تازه برای قطع یا دو برابر کردن دارو نگیرید؛ هر دو خطر جدا دارند. فقط خبر دهید و بگویید چه دارویی می‌خورید.
بیماران پولیپ که با آسپرین خس‌خس یا گرفتگی شدید می‌گیرند، علاوه بر خونریزی، خطر بدتر شدن بیماری زمینه‌ای را هم دارند.
خون پشت حلق و استفراغ تیره
بینی به حلق راه دارد. خونی که جلو نمیآید ممکن است پشت زبان جمع شود. نشانه‌هایش قورت دادن پی‌درپی، طعم فلزی و تهوع است.
حجم کم در روز اول را گزارش کنید، ولی اگر حال عمومی خوب است و خون جلو بند آمده، اغلب همان خون بلعیده‌شده است. استفراغ قهوه‌ای تیره یک بار ممکن است همین باشد.
استفراغ تکراری، لخته بزرگ، تنگی نفس، یا خونی که همزمان از جلو و عقب ادامه دارد را در خانه مدیریت نکنید.
خونریزی دیررس؛ وقتی فکر می‌کردید تمام شده
دو سناریو شایع است.
جدا شدن دلمه حول پایان هفته اول و ابتدای هفته دوم. بیمار یک‌باره خون تازه می‌بیند در حالی که چند روز آرام بوده.
فعالیت زودرس: ورزش، رابطه زناشویی شدید، بلند کردن کودک یا کوله‌سنگین، خم شدن طولانی برای خانه‌تکانی، پرواز یا کوه. فشار لحظه‌ای لخته را باز می‌کند.
در هر دو، اگر خون زود می‌ایستد، فعالیت را قطع کنید و به مطب وقت نزدیک بخواهید. اگر نمی‌ایستد، اورژانس. منتظر «شاید تا صبح خوب شود» نمانید وقتی جریان روشن است.
عمل پولیپ، تیغه بینی و عمل مجدد
اگر همزمان با سینوس، تیغه یا شاخک هم کار شده، منبع خون میتواند خط بخیه تیغه باشد، نه فقط سینوس. مراقبت یکسان است: فین ممنوع، سر بالاتر، تامپون دست‌نخورده.
عمل مجدد پولیپ سطح زخم وسیع‌تری دارد و خونآبه روزهای اول میتواند کمی بیشتر از عمل محدود باشد. معیار خطر عوض نمی‌شود: تداوم و رنگ روشن مهم است، نه فقط «چون عمل دوم است پس هر خونی عادی است».
جراحی لوزه خونریزی جداگانه‌ای دارد و حول افتادن دلمه گلو، به‌خصوص در کودکان، اورژانس شناخته میشود. آن را با خونآبه بینی قاطی نکنید؛ توضیحش در بخش لوزه دستورالعمل است.
این خون است یا مایع مغزی؟
سینوس‌ها کنار قاعده جمجمه قرار دارند. ترشح بعد از عمل همیشه خون نیست.
نشت مایع مغزی‌نخاعی معمولاً:
- شفاف و آبکی است، نه صورتی
- اغلب از یک سمت می‌آید
- با خم شدن به جلو چکهٔ واضح‌تری دارد
- ممکن است طعم شور در گلو بدهد
- گاهی با سردرد وضعیتی همراه است
خونآبه رنگی است و غلیظ‌تر. اگر تردید دارید، نمونه را پاک نکنید و همان روز خبر دهید. این مورد را تا ویزیت ماه بعد صبر نکنید. فین کردن در این وضعیت ممنوع است.
کودکان، فشار خون و کم‌خونی
در کودک، مراقب باید تعداد گاز خیس‌شده را بشمارد، نه اینکه به حال عمومیِ موقتاً آرام دل خوش کند. کودک خون را بیشتر قورت می‌دهد و دیرتر نشان می‌دهد. استفراغ خونی، بی‌حالی و رنگ‌پریدگی در کودک اورژانس است.
فشار خون بالا، حتی اگر بیمار «همیشه همین بوده»، خونریزی بعد از عمل را طولانی می‌کند. داروی فشار را سر وقت بخورید، مگر پزشک همان دارو برای روز عمل دستور دیگری داده باشد.
خونآبه چندروزه معمولاً کم‌خونی شدید نمی‌سازد. رنگ‌پریدگی، تنگی نفس تازه، سیاهی رفتن چشم و خیس شدن پی‌درپی گازها با این جمله تمام نمی‌شود.
خواب، غذا، هواپیما و رابطه
- خواب: سر بالاتر از قلب. بالش زیاد اگر گردن را خم می‌کند و نفس را سخت می‌کند، ارتفاع تخت را زیاد کنید نه اینکه چانه به سینه بچسبد.
- غذا: ولرم، نرم در روز اول، مایعات کافی. نوشیدنی داغ رگ را باز می‌کند.
- یبوست: زور زدن در دستشویی فشار را به صورت منتقل می‌کند. مایعات و رژیم را جدی بگیرید و اگر ملین در برگه ترخیص هست همان را استفاده کنید.
- هواپیما و غواصی: تا اجازه کتبی یا شفاهی جراح نه.
- فعالیتی که صورت را برافروخته و ضربان را بالا می‌برد: همان محدودیت ورزش سنگین.
چه چیزی را در تماس تلفنی بگویید
وقتی زنگ می‌زنید این‌ها تصمیم را سریع می‌کند:
- تاریخ عمل و اینکه تامپون هنوز هست یا کشیده شده
- رنگ خون: صورتی، قهوه‌ای، یا روشن
- از کی شروع شده و با فشار دادن پره قطع شده یا نه
- فقط جلو می‌آید یا قورت هم می‌دهید
- نام داروی رقیق‌کننده یا آسپرین
- تب، تورم چشم، تاری دید، یا ترشح آبکی یکطرفه
عکس گاز آغشته، اگر حال عمومی اجازه می‌دهد، به مطب کمک می‌کند. عکس جای معاینه خونریزی فعال را نمی‌گیرد.
جمع‌بندی
خونآبه کم‌رنگ جزو ترمیم عمل سینوس است. خون روشنِ بندنیامدنی جزو آن نیست. سر را جلو بدهید، تامپون و دلمه را دستکاری نکنید، یخ را بیرون بینی بگذارید، و اگر جریان قطع نشد همان موقع کمک بخواهید. شستشو و ویزیت تمیزکاری را از ترس لکه صورتی قطع نکنید؛ آن مراقبت است که خونریزی دیررس و چسبندگی را کمتر می‌کند.
دکتر نادر اکبری دیلمقانی، دانشیار و فلوشیپ راینولوژی و جراحی قاعده جمجمه، بیماران بعد از جراحی سینوس و پولیپ را در مطب تهران، میدان توانیر پیگیری می‌کند. در خونریزی فعال، اورژانس بیمارستان از انتظار برای نوبت مطب جلوتر است.
پرسش‌های رایج
بعد از عمل سینوس چند روز خونآبه طبیعی است؟
ترشح صورتیرنگ یا رگههای خون در مخاط، اغلب چند روز و گاهی تا حدود یکی دو هفته، کموبیش دیده میشود و با شستشو رقیقتر به نظر میرسد. خون روشن که بند نمیآید در این تعریف نیست.
اگر بعد از شستشوی بینی خون دیدم چه کنم؟
مقدار کم خون رقیقشده وسط سرم در روزهای اول شایع است. شستشوی آن نوبت را اگر خون زیاد شد متوقف کنید، بنشینید و سر را کمی جلو بگیرید. اگر قطع شد، نوبت بعدی را طبق دستور ادامه دهید. اگر روشن و مداوم ماند، تماس بگیرید.
لخته از بینی خارج شد. خطرناک است؟
لخته کوچک و تیره در روزهای اول میتواند دلمه باشد. آن را با دست یا موچین نکشید. اگر بعد از افتادن لخته، خون روشن و زیاد جاری شد، این دیگر دلمه ساده نیست.
خون را قورت دادم و استفراغ تیره داشتم. یعنی معده خونریزی کرده؟
اغلب خونی است که از پشت حلق پایین رفته و در معده تیره شده. حجم کم همراه با حالت تهوع در روز اول غیرمعمول نیست. استفراغ مکرر، حجم زیاد، یا خون روشن تازه را باید فوری خبر داد.
روز هفتم بعد از عمل ناگهان خون آمد. چرا؟
اطراف روزهای ۷ تا ۱۰ دلمهها جدا میشوند و گاهی خونریزی تازهای شروع میشود. اگر کوتاه و کم باشد و قطع شود، همان روز به مطب اطلاع دهید. اگر پیوسته باشد، اورژانس است.
می‌توانم برای درد ژلوفن یا آسپرین بخورم؟
مسکن را همان دارویی بگذارید که هنگام ترخیص نوشته شده. آسپرین و بسیاری از ضدالتهاب‌ها خونریزی را بیشتر می‌کنند. اگر داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، قطع یا شروع دوباره‌اش فقط با هماهنگی پزشک همان دارو و جراح است.
حمام رفتن خونریزی را بیشتر می‌کند؟
دوش ولرم معمولاً از روز بعد اشکالی ندارد. حمام داغ، سونا و بخار شدید رگ‌های داخل بینی را باز می‌کنند و خونآبه را زیاد می‌کنند.
فرق خونریزی با نشت مایع مغزی چیست؟
خون و خونآبه رنگی است. نشت مایع مغزی معمولاً آبکی، شفاف، یکطرفه و گاهی شور است و با خم شدن جلو بیشتر میچکد. این را خوندماغ حساب نکنید و همان روز خبر دهید.
بعد از ویزیت تمیزکاری داخل بینی خون آمد. عادی است؟
همان روز و گاهی فردای ویزیت، خونآبه بیشتر میشود چون دلمه برداشته شده. خون روشنِ بندنیامدنی عادیِ ویزیت نیست.
دکتر نادر اکبری دیلمقانی
دانشیار و فلوشیپ راینولوژی و جراحی قاعده جمجمه. این مطلب در تاریخ ۲۶ مهر ۱۴۰۵ توسط ایشان بازبینی علمی شده است.
درباره دکتر و سوابق علمیاگر بعد از عمل سینوس خونریزی دارید تماس بگیرید
برای معاینه و بررسی دقیق، از طریق واتساپ یا تلفن نوبت بگیرید.
رزرو نوبت در واتساپ تماس با مطباین مطلب برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. برای تصمیم درباره درمان، حتماً با پزشک مشورت کنید.
دیدگاه شما
تجربه یا سؤال خود را درباره این مطلب بنویسید. دیدگاه‌ها پس از بررسی نمایش داده میشوند. برای بررسی وضعیت شخصی خود، از واتساپ نوبت بگیرید.